Στη Μισή Πατρίδα, τι σημαίνει για σένα «πατρίδα» σήμερα — είναι τόπος ή συναίσθημα;

Θα σας απαντήσω με τα λόγια της μικρής ηρωίδας του τελευταίου μου βιβλίου για παιδιά, μιας προσφυγοπούλας που φτάνει σε μια καινούργια χώρα από την εμπόλεμη ζώνη : «Τι ακριβώς είναι η πατρίδα αναρωτιόταν τώρα η Φατούμ, σφιχτά κρατώντας του πατέρα της το χέρι Σ όλο το δρόμο την πεθυμιά ετούτη με το μυαλό της προσπαθούσε να ορίσει, μα δε χωρούσε σε μια μονάχα λέξη: Είναι εικόνες η πατρίδα, κι έχει δική της μυρωδιά. Είναι μια γλώσσα η πατρίδα, κι οι άνθρωποι που στην καρδιά σου κουβαλάς. Είναι τραγούδια η πατρίδα, μικρές συνήθειες που τις ξέρεις. Η διαδρομή που αγαπάς , μια βόλτα το απόγευμα στο κτήμα με τις πορτοκαλιές, ένα γέλιο με τις φιλενάδες, ένα παιχνίδι κι ένα πείραγμα, οι ετοιμασίες μιας γιορτής κι η γεύση αγαπημένου φαγητού. Είναι και της γιαγιάς τα σκουλαρίκια που τώρα κρέμονταν στ αυτιά της»

Το ίδιο ακριβώς, με τα δικά της λόγια, λέει κι η ηρωίδα της παράστασής μας. Είναι η Ραχήλ, μια λουτράρισσα των χαμάμ της Σμύρνης που φτάνει πρόσφυγας στην Ελλάδα μετά την καταστροφή. «Για μας πατρίδα ήταν τα χειροπιαστά» μάς λέει: « Μύριζαν γλυκιά πατρίδα οι εξοχές μας στη λίμνη του Χαλκά -Μπουνάρ και στον Κουκλουτζά. Πατρίδα ήταν οι βόλτες μας στον Φραγκομαχαλά , εκεί που σύχναζαν οι συναφλίδες κι οι μαγαζάτορες, ένας κόσμος ανάκατος με το γκεβεζιλίκι του στο στόμα ... κι ο δίσκος μας ο ασημένιος που σερβίραμε το γλυκό του κουταλιού, πατρίδα ήταν κι αυτό , πατρίδα και το σοκάκι που φροντίζαμε και έπρεπε να λάμπει». Μισή Πατρίδα λοιπόν για τον ξεριζωμένο είναι ο τόπος που κουβαλάει μέσα του. Ό, τι αγάπησε κι άφησε πίσω, κι ό, τι καθόρισε την ταυτότητα του. Μισή πατρίδα όμως είναι και η καινούργια, αυτή που βρίσκει εκεί που πάει. Δεν τη γνωρίζει. Θα προσπαθήσει να την ανακαλύψει, θα προσπαθήσει σιγά σιγά να προσαρμοστεί στη κουλτούρα της και να ενταχθεί στον καινούργιο τόπο. Θα τα καταφέρει τελικά; Δυστυχώς οι ιστορίες του ξεριζωμού και της προσφυγιάς παραμένουν πάντα επίκαιρες , όσο για εμάς τους Έλληνες, είμαστε λαός που γνωρίζει καλά τόσο το τραύμα του ξεριζωμού, όσο και το τραύμα της μετανάστευσης .

Πώς είναι να σκηνοθετείς και ταυτόχρονα να ερμηνεύεις; Σε απελευθερώνει ή σε περιορίζει πάνω στη σκηνή;

Η σκηνοθεσία αφορά στο σύνολο μιας παράστασης ενώ η υποκριτική αναφέρεται στην ερμηνεία, δηλ στη συνάντηση με το πρόσωπο του έργου και στη βαθύτερη γνωριμία του ηθοποιού με το ήθος του ήρωα που καλείται να υποδυθεί. Επομένως με κάποιο τρόπο το ένα τροφοδοτεί το άλλο. Όμως κάθε κείμενο και κάθε έργο έχει τις δικές του ανάγκες, τους δικούς του κανόνες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Μισή Πατρίδα, είναι ο μονόλογος μιας γυναίκας , το τραύμα κι η ιστορία της. Είναι μια σκηνική αφήγηση, οπότε η σκηνοθεσία σού δίνει τη δυνατότητα να φωτίσεις καλύτερα τις αποχρώσεις του κειμένου. Εδώ ο χώρος , ο ήχος, τα σκηνικά αντικείμενα, το φως της παράστασης, λειτουργούν ως ψυχικά τοπία της ηρωίδας. Έχοντας τον συντονισμό όλων αυτών έχω την αίσθηση πως στην προκειμένη περίπτωση η σκηνοθεσία λειτουργεί ευεργετικά. Φυσικά κάνοντας και τα δυο η ευθύνη είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Αν έπρεπε να περιγράψεις τη δουλειά σου σε έναν θεατή με μία μόνο εικόνα, ποια θα ήταν;

Μέσα στο σκοτάδι, ανάβει σιγά σιγά ένα φωσάκι. Στον απέναντι τόπο κάποιος αρχίζει να μιλά : Διηγείται την ανθρώπινη περιπέτεια.

Υπήρξε κάποια στιγμή στις πρόβες που σε άλλαξε προσωπικά;

Νομίζω πως τώρα πια, μετά από κάμποσα χρόνια στο θέατρο , είμαστε όλες μαζί οι πρόβες μας, κι όλες οι συναντήσεις με ρόλους, που μας ώθησαν να σκύψουμε βαθύτερα στον εαυτό μας. Που μας βοήθησαν να αφουγκραστούμε καλύτερα τον άλλο και να μοιραστούμε ουσιαστικά μαζί του το υπέροχο ταξίδι της σύμπραξης.

Τι θα ήθελες να πάρει μαζί του φεύγοντας ο θεατής από τον Μικρό Κεραμεικό;

Την αίσθηση ότι για λίγο, για όσο κρατά η παράσταση, μοιραστήκαμε μια απειροελάχιστη στιγμούλα αυτής της ανθρώπινης περιπέτειας που είπαμε πιο πριν. Πόσο σπουδαία αυτή η λειτουργία του θεάτρου, να μετουσιώνει το προσωπικό βίωμα του θεατρικού ήρωα σε βίωμα οικουμενικό. Να μετατρέπει το εγώ σε εμείς. Ένα εμείς που αγγίζει τη συλλογική συνείδηση και εγγράφεται τελικά στη συλλογική μνήμη. Αυτό άλλωστε δεν είναι η τέχνη σε όλες της τις εκφάνσεις;

Κλείνοντας, θα θέλαμε να μοιραστείτε μαζί μας το αγαπημένο σας ποίημα, τραγούδι και ταινία που σας συνοδεύουν αυτή την περίοδο, καθώς και το μέρος που σας εμπνέει περισσότερο.

Δύσκολο , γιατί έχω πολλά αγαπημένα ποιήματα , όχι μόνο ένα. Θα διαλέξω όμως ένα που αισθάνομαι πως ταιριάζει στη συγκεκριμένη γυναίκα , στη συγκεκριμένη παράσταση .

Έτσι απλά φεύγουν μια μέρα

εκείνοι που αγαπήσαμε

στρίβουνε στη γωνιά του δρόμου

χωρίς ούτε ένα νεύμα αποχαιρετισμού.

Τώρα το σπίτι έχει περισσότερο χώρο

μετακινούμε κάποια έπιπλα

συγυρίζουμε

έχουν μείνει κάτι παλιά χαρτιά στο τραπέζι

αποδείξεις και λογαριασμοί

εμείς διακριτικά τα μαζεύουμε

αλλά όταν πάμε να τα κάψουμε αυτά δεν καίγονται

τσουρουφλίζονται στα δάχτυλά μας

τα σκίζουμε σε μικρά κομμάτια

τα θάβουμε στον κήπο

μα το βράδυ να τα πάλι στο τραπέζι

κιτρινισμένα

καψαλισμένα στις άκρες

κι εμείς μπαινοβγαίνουμε αφηρημένα στο σπίτι

που έχει τώρα περισσότερο χώρο

γιατί ένας ένας φύγαν εκείνοι που αγαπήσαμε

έτσι απλά κι αθόρυβα μια μέρα

έστριψαν στη γωνιά του δρόμου.

Αμαλία Τσακνιά, Έτσι απλά | Τα Ποιήματα | εκδόσεις Στιγμή |

Τον τελευταίο καιρό έχω ξαναδεί αρκετές παλιές ταινίες αγαπημένων μου σκηνοθετών. Διαλέγω μια από τις πολύ αγαπημένες μου , το Some Came Running του Β. Μινέλι. Ο τίτλος Ελληνικά είναι Το στίγμα του κολασμένου. Με τους Φρανκ Σινάτρα, Σίρλεϊ ΜακΛέιν και Ντιν Μάρτιν, υπέροχοι και οι τρεις ! Να τη δείτε. Όσο για το μέρος που με εμπνέει περισσότερο , μια παραλία ερημική από εκείνες που γνωρίσαμε κάποτε και τείνουν να εξαφανιστούν.

πληροφορίες και εισιτήρια παράστασης:https://www.ticketservices.gr/event/mikros-kerameikos-misi-patrida/?lang=el