1. Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το παιδικό βιβλίο «Μπουου... καλάκια!!!» και τι σας έκανε να επιλέξετε μια περιπέτεια στη θάλασσα για να μιλήσετε στα παιδιά για την προστασία του περιβάλλοντος;

Η ιδέα γεννήθηκε από την ανάγκη να μιλήσω στα παιδιά για ένα πρόβλημα που δεν είναι μακρινό ούτε αφηρημένο, αλλά βρίσκεται γύρω μας και επηρεάζει άμεσα τη ζωή στον πλανήτη, τη ρύπανση από τα πλαστικά. Η θάλασσα, με την ομορφιά, τα μυστικά και τους αμέτρητους κατοίκους της, αποτελεί έναν κόσμο που μαγεύει τα παιδιά και τα προσκαλεί να τον εξερευνήσουν. Ταυτόχρονα, είναι ένας κόσμος που χρειάζεται τη φροντίδα μας.

Δεν ήθελα, ωστόσο, να γράψω ένα βιβλίο που θα ξεκινούσε με μια προειδοποίηση ή θα έκανε τα παιδιά να αισθανθούν ενοχή για όσα συμβαίνουν στο περιβάλλον. Προτίμησα να τα οδηγήσω στη γνώση μέσα από μια περιπέτεια, με ήρωες που συναντούν δυσκολίες, αναζητούν λύσεις και ανακαλύπτουν ότι οι πράξεις τους έχουν σημασία.

Και ο τίτλος; Το «Μπουου... καλάκια!!!» κρύβει μέσα του ένα λογοπαίγνιο, μια παιχνιδιάρικη διάθεση, αλλά και την έκπληξη που μπορεί να νιώσει κανείς όταν ανακαλύπτει κάτι που δεν περίμενε. Ήθελα το βιβλίο να προσκαλεί τα παιδιά να χαμογελάσουν, να προβληματιστούν και τελικά, να θελήσουν να γίνουν μέρος της λύσης.

2. Ο Νικηφόρος συναντά τον γλάρο Λάρη και το καβουράκι Άκη. Πώς δημιουργήσατε τους ήρωες της ιστορίας και τι θέλατε να ανακαλύψουν τα παιδιά μέσα από τις περιπέτειές τους;

Οι ήρωες λειτουργούν ως διαφορετικές γέφυρες ανάμεσα στο παιδί και στον κόσμο της θάλασσας. Ο Νικηφόρος είναι εκείνος μέσα από τον οποίο ο μικρός αναγνώστης μπορεί να αναγνωρίσει την περιέργεια, τις απορίες και την επιθυμία του να ανακαλύψει τι συμβαίνει γύρω του. Ο γλάρος Λάρη και το καβουράκι Άκης φέρνουν κοντά του τη θαλάσσια ζωή, όχι ως κάτι απρόσωπο, αλλά ως έναν κόσμο γεμάτο πλάσματα που έχουν ανάγκη από καθαρό και ασφαλές περιβάλλον.

Μέσα από τις περιπέτειές τους, ήθελα τα παιδιά να καταλάβουν ότι ένα σκουπίδι που για εμάς μπορεί να μοιάζει ασήμαντο, για ένα ζώο μπορεί να γίνει απειλή. Κυρίως, όμως, ήθελα να ανακαλύψουν ότι η γνώση μάς βοηθά να βλέπουμε διαφορετικά όσα θεωρούσαμε αυτονόητα.

Όταν ένα παιδί δεθεί συναισθηματικά με έναν ήρωα, αρχίζει να ενδιαφέρεται πραγματικά για όσα του συμβαίνουν. Έτσι, η προστασία της θάλασσας δεν παραμένει μια αφηρημένη υποχρέωση, αλλά γίνεται προσωπική υπόθεση. Και νομίζω πως εκεί βρίσκεται η δύναμη της παιδικής λογοτεχνίας να μας κάνει να νοιαζόμαστε.

3. Τα πλαστικά απορρίμματα αποτελούν σοβαρή απειλή για τη θαλάσσια ζωή. Πώς μπορεί ένα παιδικό βιβλίο να βοηθήσει τα παιδιά να κατανοήσουν ένα τόσο σημαντικό περιβαλλοντικό πρόβλημα;

Πιστεύω ότι ένα παιδικό βιβλίο μπορεί να κάνει κάτι πολύ σημαντικό, να μετατρέψει μια πληροφορία σε εμπειρία και μια εμπειρία σε στάση ζωής.

Ένα παιδί μπορεί να ακούσει ότι τα πλαστικά απορρίμματα ρυπαίνουν τη θάλασσα και να το ξεχάσει λίγα λεπτά αργότερα. Αν, όμως, ακολουθήσει έναν ήρωα που έρχεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες αυτής της ρύπανσης, τότε η πληροφορία αποκτά πρόσωπο, συναίσθημα και νόημα.

Στα «Μπουου... καλάκια!!!» με ενδιαφέρει να καλλιεργηθεί αυτή ακριβώς η σύνδεση, να αντιληφθούν τα παιδιά ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα επηρεάζει τα οικοσυστήματα και ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι ευθύνη κάποιων άλλων, αλλά υπόθεση όλων μας.

Παράλληλα, θεωρώ σημαντικό να μη μεταφέρουμε στα παιδιά μόνο την ανησυχία για το μέγεθος του προβλήματος. Χρειάζεται να τους δίνουμε και τη δυνατότητα να αισθάνονται ότι μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπισή του. Δεν περιμένουμε από ένα παιδί να λύσει μόνο του το πρόβλημα της πλαστικής ρύπανσης. Μπορούμε, όμως, να το βοηθήσουμε να μεγαλώσει με ενσυναίσθηση, οικολογική συνείδηση και διάθεση για δράση. Αυτά είναι θεμέλια για τον πολίτη του αύριο.

4. Στην ιστορία σας συναντάμε και την έννοια των πλαστικοστρόβιλων. Πώς ισορροπήσατε ανάμεσα στην ενημέρωση και στην ανάγκη να διατηρήσετε την αφήγηση ευχάριστη και κατανοητή για τους μικρούς αναγνώστες;

Αυτή ήταν μία από τις πιο ενδιαφέρουσες προκλήσεις στη συγγραφή του βιβλίου. Οι πλαστικοστρόβιλοι είναι ένα πραγματικό περιβαλλοντικό φαινόμενο, μεγάλες περιοχές στους ωκεανούς όπου τα θαλάσσια ρεύματα συγκεντρώνουν επιπλέοντα απορρίμματα, ανάμεσά τους και πλαστικά. Πρόκειται για ένα σύνθετο θέμα, που δύσκολα μπορεί να γίνει κατανοητό από ένα μικρό παιδί αν παρουσιαστεί με επιστημονικούς όρους και εκτενείς εξηγήσεις.

Η λύση, για μένα, ήταν να αφήσω την ίδια την ιστορία να δημιουργήσει τις απορίες και να προσφέρει σταδιακά τις απαντήσεις. Η πληροφορία δεν έπρεπε να διακόπτει την περιπέτεια, αλλά να αποτελεί μέρος της. Το παιδί χρειάζεται πρώτα να ενδιαφερθεί για όσα συμβαίνουν και στη συνέχεια να θελήσει να μάθει περισσότερα.

Ως εκπαιδευτικός, γνωρίζω πόσο σημαντικό είναι να προσαρμόζουμε τη γνώση στην ηλικία και στις δυνατότητες των παιδιών, χωρίς να την απλοποιούμε σε βαθμό που να χάνει την επιστημονική της ακρίβεια. Η πρόκληση δεν είναι να κρύψουμε τη δυσάρεστη πλευρά της πραγματικότητας, αλλά να την παρουσιάσουμε με τρόπο που να μην αποθαρρύνει.

Θέλω τα παιδιά να κλείσουν το βιβλίο έχοντας μάθει κάτι καινούργιο, αλλά και έχοντας την επιθυμία να συνεχίσουν να ρωτούν, να αναζητούν και να ανακαλύπτουν.

5. Η ανακύκλωση παρουσιάζεται μέσα από το παιχνίδι και τη δράση. Πιστεύετε ότι η βιωματική μάθηση είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να υιοθετήσουν τα παιδιά οικολογικές συνήθειες;

Η βιωματική μάθηση έχει τεράστια αξία, γιατί βοηθά τα παιδιά να περάσουν από το «γνωρίζω» στο «κατανοώ» και στη συνέχεια, στο «εφαρμόζω». Όταν ένα παιδί συμμετέχει ενεργά, πειραματίζεται, συνεργάζεται και βλέπει το αποτέλεσμα των πράξεών του, η γνώση αποκτά ουσιαστικότερο περιεχόμενο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος μάθησης. Η αφήγηση, η συζήτηση, η παρατήρηση, το παιχνίδι και η προσωπική εμπειρία μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά. Το σημαντικό είναι να δημιουργούμε ευκαιρίες ώστε τα παιδιά να συνδέουν όσα μαθαίνουν με όσα κάνουν καθημερινά.

Η ανακύκλωση, για παράδειγμα, μπορεί να ξεκινήσει από μια πολύ απλή πράξη, να αναγνωρίσει ένα παιδί ότι ένα πλαστικό μπουκάλι δεν πρέπει να καταλήξει στη θάλασσα και να μάθει πώς να το διαχειριστεί σωστά. Όταν, μάλιστα, βλέπει τους ενήλικες γύρω του να εφαρμόζουν τις ίδιες συνήθειες, αντιλαμβάνεται ότι η περιβαλλοντική ευθύνη δεν είναι απλώς μια οδηγία που αφορά τα παιδιά.

Θα ήθελα τα «Μπουου... καλάκια!!!» να αποτελέσουν την αφορμή για τέτοιες μικρές εμπειρίες. Γιατί η οικολογική συνείδηση δεν διαμορφώνεται με μία μόνο συζήτηση ή με την ανάγνωση ενός βιβλίου. Καλλιεργείται σταδιακά, μέσα από τη συνέπεια, τη συμμετοχή και το παράδειγμα.

6. Πόσο σημαντική ήταν η συμβολή της εικονογράφησης της Νικολέττας Φιλιππίδη στη διαμόρφωση του κόσμου και των χαρακτήρων του βιβλίου;

Η εικονογράφηση είναι αναπόσπαστο μέρος ενός εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου. Δεν συνοδεύει απλώς τις λέξεις δημιουργεί έναν παράλληλο αφηγηματικό κόσμο, μέσα από τον οποίο το παιδί μπορεί να παρατηρήσει, να αισθανθεί και να ανακαλύψει λεπτομέρειες που ίσως δεν θα προσέξει μόνο μέσα από το κείμενο.

Η συμβολή της Νικολέττας Φιλιππίδη ήταν σημαντικότατη στη διαμόρφωση της οπτικής ταυτότητας της ιστορίας. Η θάλασσα, τα πλάσματά της και οι περιπέτειες των ηρώων αποκτούν εικαστική υπόσταση και προσκαλούν τον μικρό αναγνώστη να περιηγηθεί σε αυτόν τον κόσμο με τη φαντασία του.

Για μένα, η συνεργασία συγγραφέα και εικονογράφου έχει κάτι ιδιαίτερο. Το κείμενο ξεκινά ως μια σειρά από εικόνες που υπάρχουν στη σκέψη του συγγραφέα, αλλά, όταν συναντά την εικαστική ματιά ενός άλλου δημιουργού, αποκτά νέες διαστάσεις. Το βιβλίο γίνεται ένα κοινό έργο, στο οποίο ο λόγος και η εικόνα συνομιλούν.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα παιδιά, καθώς η εικόνα μπορεί να λειτουργήσει ως πρώτη είσοδος στην ιστορία, να ενισχύσει την κατανόηση και να καλλιεργήσει τη

φαντασία τους. Άλλωστε, πολλές φορές μια εικόνα είναι εκείνη που θα κάνει ένα παιδί να σταθεί λίγο περισσότερο σε μια σελίδα και να θελήσει να μάθει τι συμβαίνει παρακάτω.

7. Το βιβλίο περιλαμβάνει δημιουργικές δραστηριότητες, όπως η ακροστιχίδα της ανακύκλωσης. Τι δυνατότητες προσφέρουν τέτοιες δραστηριότητες σε γονείς και εκπαιδευτικούς που θέλουν να αξιοποιήσουν την ιστορία στην καθημερινότητα και στην τάξη;

Οι δημιουργικές δραστηριότητες δίνουν στην ανάγνωση μια δεύτερη ζωή. Η ιστορία δεν τελειώνει όταν κλείσει το βιβλίο, αλλά μπορεί να συνεχιστεί μέσα από το παιχνίδι, τη συζήτηση, τη ζωγραφική, τη συνεργασία και την αναζήτηση λύσεων.

Η ακροστιχίδα της ανακύκλωσης, για παράδειγμα, δίνει στα παιδιά την ευκαιρία να επεξεργαστούν έννοιες και λέξεις, να ανακαλέσουν όσα έμαθαν και να συνδέσουν τη γλώσσα με την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. Παράλληλα, τέτοιες δραστηριότητες μπορούν να προσαρμοστούν στην ηλικία των παιδιών και να αξιοποιηθούν τόσο στο σπίτι όσο και στην τάξη.

Στο σχολείο, μια ανάγνωση μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για ένα μικρό σχέδιο εργασίας, τα παιδιά να καταγράψουν τα απορρίμματα που παράγονται στην τάξη, να διερευνήσουν ποια μπορούν να ανακυκλωθούν, να δημιουργήσουν αφίσες ή να προτείνουν τρόπους περιορισμού των πλαστικών μιας χρήσης. Στο σπίτι, οι γονείς μπορούν να ενθαρρύνουν τα παιδιά να συμμετέχουν στην καθημερινή διαλογή των ανακυκλώσιμων υλικών και να συζητούν μαζί τους για τις επιλογές τους ως καταναλωτές.

Ως εκπαιδευτικός, θεωρώ ότι ένα βιβλίο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη παιδαγωγική αξία όταν προσφέρει αφορμές για διάλογο και δημιουργία, χωρίς να υπαγορεύει μία και μοναδική προσέγγιση. Κάθε παιδί μπορεί να ανταποκριθεί με διαφορετικό τρόπο και να εκφράσει τις ιδέες του μέσα από διαφορετικά μέσα.

Αυτό που έχει σημασία είναι να μη μείνουμε μόνο στη σωστή απάντηση μιας δραστηριότητας, αλλά να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να σκέφτονται, να συνεργάζονται και να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες.

8. Αν μπορούσατε να κρατήσετε ένα μόνο μήνυμα από το «Μπουου... καλάκια!!!» για τα παιδιά που θα το διαβάσουν, ποιο θα ήταν; Και ποια μικρή αλλαγή στην καθημερινότητά τους θα θέλατε να ξεκινήσει από αυτή την ανάγνωση;

Αν μπορούσα να κρατήσω ένα μόνο μήνυμα, θα ήταν ότι η φροντίδα για τον κόσμο μας αρχίζει από μικρές πράξεις, αλλά δεν είναι ποτέ μια μικρή υπόθεση.

Θα ήθελα τα παιδιά να καταλάβουν ότι δεν χρειάζεται να είναι μεγάλα για να κάνουν κάτι σημαντικό. Μπορούν να χρησιμοποιούν ένα παγούρι αντί για πλαστικά μπουκάλια μιας χρήσης, να αποφεύγουν τα περιττά πλαστικά, να ανακυκλώνουν σωστά, να μην αφήνουν απορρίμματα στη φύση και να υπενθυμίζουν με ευγένεια στους γύρω τους πόσο σημαντικό είναι να προστατεύουμε το περιβάλλον.
Πάνω απ' όλα, όμως, θα ήθελα να αναπτύξουν μια σχέση φροντίδας με τον φυσικό κόσμο. Να μη βλέπουν τη θάλασσα μόνο ως έναν όμορφο τόπο για τις καλοκαιρινές διακοπές, αλλά ως ένα ζωντανό οικοσύστημα που φιλοξενεί αμέτρητες μορφές ζωής και εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από τη δική μας συμπεριφορά.

Και αν, μετά την ανάγνωση, ένα παιδί σηκώσει από την παραλία ένα σκουπίδι που δεν του ανήκει, αν σκεφτεί δύο φορές πριν χρησιμοποιήσει ένα πλαστικό αντικείμενο ή αν ζητήσει από την οικογένειά του να ανακυκλώνει πιο συστηματικά, τότε θα έχει ήδη αρχίσει να γράφει τη δική του συνέχεια στην ιστορία.

Γιατί τα «Μπουου... καλάκια!!!» δεν φιλοδοξούν απλώς να μιλήσουν στα παιδιά για ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα. Φιλοδοξούν να τους θυμίσουν ότι αποτελούν μέρος του κόσμου που μπορούν να φροντίσουν και να αλλάξουν. Και ίσως αυτό να είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα που μπορεί να προσφέρει ένα παιδικό βιβλίο.