«Κι αν το μεγαλύτερο λάθος της ζωής μας είναι ότι θεωρούμε αυτονόητο πως όλοι πρέπει να γίνουν γονείς;»

Το "Εσύ θα σε επέλεγες για γονιό σου; (η αιρετική έκδοση)" του Γιώργου Λάγιου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. Με έναν προκλητικό και σχεδόν αιρετικό τρόπο, ο συγγραφέας θέτει ένα ερώτημα που ελάχιστοι τολμούν να κάνουν: «Επιτρέπεται άραγε σε όλους να κάνουμε παιδιά;»

Ο τίτλος "Εσύ θα σε επέλεγες για γονιό σου;" είναι από μόνος του μια ψυχολογική δοκιμασία. Δεν σε ρωτά αν αγαπάς τα παιδιά, ούτε αν θέλεις να γίνεις γονιός. Σε αναγκάζει να αλλάξεις θέση και να κοιταχτείς μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Είναι ένας τίτλος απλός, αλλά εξαιρετικά άβολος, γιατί μετατρέπει τον γονέα από κριτή σε κρινόμενο. Πριν καν ανοίξεις το βιβλίο, έχει ήδη φυτέψει μέσα σου μια αμφιβολία: αν το παιδί μου είχε δικαίωμα επιλογής, θα με διάλεγε;
Αυτό ακριβώς κάνει τον τίτλο τόσο πετυχημένο. Δεν υπόσχεται απαντήσεις. Μόνο ειλικρίνεια. Και ίσως η απάντηση που θα δώσει ο καθένας στον εαυτό του να είναι πιο σημαντική στο τέλος τελικά.

"Θα προτιμούσατε το παιδί σας να γεννηθεί με νοητική υστέρηση ή να είναι γκέι;"

Μέσα από ψυχολογικές, κοινωνικές και ηθικές προσεγγίσεις, εξετάζει τα πραγματικά κίνητρα πίσω από την τεκνοποίηση. Γιατί κάνουμε παιδιά; Από αγάπη; Από κοινωνική πίεση; Από μοναξιά; Για παρέα; Για να συνεχιστεί το όνομά μας; Και κυρίως, τι μπορεί να πάει στραβά όταν κάποιος γίνεται γονιός χωρίς επίγνωση της ευθύνης που αναλαμβάνει;
Το βιβλίο αγγίζει θέματα όπως η υιοθεσία, η κατάψυξη ωαρίων και σπέρματος, η ομογονεϊκότητα, η μονογαμία, η πνευματική ακαμψία, η ηθική νοημοσύνη, ακόμη και το κατά πόσο η κοινωνία αντιμετωπίζει την απόφαση για τεκνοποίηση με την σοβαρότητα που πραγματικά απαιτείται.

"Τα ζευγάρια τα οποία έχουν τις λιγότερες διαφωνίες και συγκρούσεις είναι οι άντρες ομοφυλόφιλοι."

Δεν είναι ένα βιβλίο για γονείς. Είναι ένα βιβλίο για ανθρώπους. Για όσους έχουν παιδιά. Για όσους σκέφτονται να κάνουν. Για όσους δεν θέλουν να κάνουν. Για εκείνους που δέχονται καθημερινά την ερώτηση «άντε, πότε θα κάνεις παιδί;». Για τη μητέρα σου, την πεθερά σου, τον φίλο που θεωρεί την τεκνοποίηση υποχρεωτικό επόμενο βήμα της ζωής και – κυρίως – για σένα.
Δεν χρειάζεται να έχεις βιώσει προσωπικά μια κατάσταση για να κατανοήσεις το τραύμα που μπορεί να προκαλέσει.

«Γιατί, αν έχεις έστω και ελάχιστη ενσυναίσθηση, θα αντιληφθείς ότι δεν χρειάζεται να έχεις περάσει από μια κατάσταση για να ταυτιστείς. Δεν χρειάζεται να έχεις κινητικά προβλήματα για να μην κλείνεις τις ράμπες. Δεν χρειάζεται να έχεις υποστεί σεξουαλική κακοποίηση για να αντιληφθείς το βαθύ τραύμα ενός παιδιού.»

 Ξεχώρισα ιδιαίτερα την αναφορά του στη δυσπιστία απέναντι στη μνήμη μας – την ιδέα ότι συχνά ανακατασκευάζουμε το παρελθόν για να αντέχουμε το παρόν. Επίσης, εντυπωσιάστηκα από την πρότασή του για μια εναλλακτική σχολική προσευχή (σελ. 86) που θα ενδυναμώνει το παιδί ως προσωπικότητα αντί να λειτουργεί αποκλειστικά ως θρησκευτική διαδικασία. Κρίμα, που βρήκε τοίχο από το υπουργείο Παιδείας. Άλλη μια πολλή ενδιαφέρουσα διαπίστωση του συγγραφέα είναι ότι "είναι προτιμότερο τα παιδιά σας να φοιτήσουν σε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο παρά να φύγουν σε μια πόλη της επαρχίας για ένα δημόσιο. Όταν υπολογίσει κανείς τα ενοίκια, τα φροντιστήρια, τα έξοδα διαβίωσης και –όπως σχολιάζει με τη χαρακτηριστική του αιρετική διάθεση– τους ψυχολόγους που μπορεί να χρειαστούν εξαιτίας των τραυμάτων της εμπειρίας, στο τέλος η οικονομική διαφορά ίσως να μην είναι και τόσο μεγάλη."

Εκεί, όμως, που πραγματικά συγκλονίστηκα ήταν σε αυτή τη φράση: «Δεν αντιλαμβάνομαι γιατί το να υιοθετήσεις ένα παιδί χρειάζεται τόση αξιολόγηση, ενώ το βιολογικό μας παιδί μάς εξασφαλίζει αμέσως άδεια». Μια πρόταση που μέσα σε λίγες λέξεις αναδεικνύει μια βαθιά κοινωνική αντίφαση. Εξετάζουμε εξονυχιστικά ανθρώπους που θέλουν να υιοθετήσουν ένα παιδί, ενώ για τη βιολογική τεκνοποίηση δεν απαιτείται καμία αξιολόγηση της ψυχικής, συναισθηματικής ή πρακτικής καταλληλότητας των μελλοντικών γονέων. Συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς μαζί του, δύσκολα μένει αδιάφορος απέναντι σε αυτόν τον προβληματισμό.

"Οι κοπέλες που πληρώνονται για σεξ δεν πληρώνονται μόνο για το σεξ, πληρώνονται και για να φύγουν μετά το σεξ."

Ο Λάγιος δεν γράφει για να χαϊδέψει αυτιά. Γράφει για να ταρακουνήσει. Η γλώσσα του είναι άμεση, "προφορική" και συχνά προκλητική. Πολλές από τις θέσεις του ίσως να σε ενοχλήσουν, άλλες θα σε βρουν απόλυτα σύμφωνο, άλλες θα σε ταρακουνήσουν και άλλες θα σε κάνουν να κλείσεις το βιβλίο για λίγα λεπτά μόνο και μόνο για να σκεφτείς. Ο συγγραφέας δεν φοβάται να θίξει θέματα που συνήθως αντιμετωπίζονται ως ταμπού και αυτό είναι που κάνει το βιβλίο τόσο ενδιαφέρον.

Το βιβλίο σε αναγκάζει να αναμετρηθείς με δύσκολα ερωτήματα.
Αν έπρεπε να κρατήσω μία μόνο φράση, θα ήταν η εξής:
«Η γέννηση κάθε παιδιού είναι η μητέρα της μεγαλύτερης ευθύνης.»
Και ίσως τελικά το σημαντικότερο ερώτημα να μην είναι αν θέλουμε να γίνουμε γονείς.
Αλλά αν, ειλικρινά, θα επιλέγαμε εμάς τους ίδιους για γονείς μας.

Θα κλείσω με ένα απόσπασμα από ένα κείμενο του Άσρεη Ηλία που ταιριάζει γάντι εδώ και τα λέει όλα.

"Μην κάνεις παιδί.

Όχι ακόμα.

Όχι αν το παιδί είναι το σχέδιό σου για να σοβαρευτείς.

Όχι αν πιστεύεις ότι με ένα μωρό θα σταματήσετε να μαλώνετε, θα δέσει η σχέση, θα στρώσει ο άλλος, θα βρεις νόημα στην ζωή, θα γίνεις επιτέλους κάποιος.

Το παιδί δεν είναι τελετή ενηλικίωσης.
Ούτε πτυχιακή εργασία.
Δεν είναι στρατιωτικός νόμος για την ψυχή σου.
Δεν είναι δίπλωμα ωριμότητας.

Μην κάνεις παιδί αν δεν έχεις αντιληφθεί ακόμα ποιος κοιμάται στο κρεβάτι σου.

Γιατί πολλές φορές στο κρεβάτι ενός ζευγαριού δεν είναι δύο άνθρωποι.

Είναι τέσσερις. Πέντε. Έξι.

Η μάνα σου. Ο πατέρας σου. Οι πρώην σου. Ο παλιός σου φόβος. Το παιδί μέσα σου που ακόμα ζητά να το διαλέξουν για να μην νιώθει αόρατο. Το κομμάτι σου που δεν ψάχνει σύντροφο, αλλά γονιό.

Μου λέτε: «Θέλουμε να κάνουμε παιδί.»

Ποιοι ακριβώς;

Εσύ και ο άνθρωπός σου;

Ή ο γιος που είναι ακόμα ερωτευμένος με την μάνα του;

Ή η μικρή κόρη που ακόμα περιμένει τον πατέρα να τη δει και να της δώσει λίγη σημασία ή να μην του κλέψουν την "πριγκίπισσα";

Ή δύο τραυματισμένα παιδιά που φόρεσαν σώματα ενηλίκων και τώρα θέλουν να γεννήσουν έναν τρίτο άνθρωπο για να αντέξουν τη δική τους ανυπαρξία;

Σκληρό;

Ναι. Και για εμένα ήταν και είναι πολύ σκληρό.

Αλλά ένα παιδί δεν γεννιέται μέσα στη θεωρία σας.

Γεννιέται μέσα στο ΧΑΟΣ σας.

Μέσα στην ανικανότητά σας να μιλήσετε.
Μέσα στην ανάγκη σας να αποδείξετε στον πατέρα σας ότι «τα καταφέρατε».
Μέσα στο σπίτι που δεν είναι ακόμα σπίτι, αλλά προέκταση της παλιάς οικογενειακής μήτρας.

Δεν μπορείς να είσαι τριάντα πέντε χρονών.
Να ζεις ακόμα σαν ανήλικο παιδί.
Να μη χωράς τη ματαίωση.
Να μην μπορείς να βγάλεις τα βασικά της ζωής σου.
Και να λες: «Θα κάνω παιδί και θα σοβαρευτώ.»

Όχι.

Δεν θα σοβαρευτείς επειδή γεννήθηκε ένα μωρό.
Θα φανεί πιο καθαρά πόσο δεν σοβαρεύτηκες.

Θα φανούν ΟΛΑ χιλιάδες φορές πιο καθαρά.

Η κούραση θα σε κάνει να "βγάλεις δόντια" ακριβώς όπως το μωρό που μόλις γεννήθηκε.
Η αϋπνία θα βγάλει την ανωριμότητά σου.
Σχεδόν ΔΕΝ ΘΑ ΞΑΝΑΚΟΙΜΗΘΕΙΣ.
Το κλάμα του παιδιού θα ξυπνήσει το ΔΙΚΟ ΣΟΥ κλάμα που δεν άκουσε ποτέ κανείς.

Και τότε, αν δεν έχεις δουλέψει με τον εαυτό σου και κυρίως με την σκιά σου, δεν θα δεις ένα παιδί.
Θα δεις ανταγωνιστή.
Θα δεις βάρος.
Θα δεις έναν καθρέφτη που θα σου δείχνει κάθε μέρα πόσο άδειος πήγες να γίνεις γονιός.

Θα δεις με απόγνωση το ποσό παρατημένο σε έχεις ΤΟΣΑ ΧΡΟΝΙΑ.

Το παιδί δεν είναι κόλλα για ραγισμένες σχέσεις.
Είναι σεισμός. Κατακλυσμός. ΘΕΟΜΗΝΙΑ.

Αν υπάρχει σπίτι με γερά θεμέλια, θα το κάνει πιο αληθινό.
Αν υπάρχει ερείπιο, θα το διαλύσει για πλάκα.

Και μετά θα στέκεστε πάνω στα χαλάσματα και θα λέτε: «Μα δεν ξέρουμε τι έγινε!» «Ο γάμος μας ήταν τόσο όμορφος και είχε τόσο πολύ κόσμο!»

Ξέρετε τι;

Απλώς δεν θέλατε και δεν μπορούσατε να το δείτε πριν.

Μην κάνεις παιδί αν το θέλεις για να μη μείνεις μόνος.
Μην κάνεις παιδί αν το θέλεις για να κρατήσεις τον άλλον.
Μην κάνεις παιδί αν μέσα σου ψάχνεις ακόμα μάνα.
Μην κάνεις παιδί αν μέσα σου ψάχνεις ακόμα πατέρα.
Μην κάνεις παιδί αν ο σύντροφός σου είναι ήδη το παιδί σου.

Και κυρίως: Μην κάνεις παιδί αν θέλεις να το χρησιμοποιήσεις ως απόδειξη ότι είσαι "φυσιολογικός" και κοινωνικά αποδεκτός.

Γιατί η κοινωνία λατρεύει αυτή την υποκρισία.
«Πότε θα κάνετε ένα παιδάκι;» «άντε με το καλό».

Λες και το παιδί είναι κουφέτο.

Λες και είναι το επόμενο επεισόδιο μετά τον γάμο, τις φωτογραφίες και το «άντε με το καλό».

Με το καλό τι;

Να γεννηθεί ένας άνθρωπος για να γίνει διαιτητής, παρηγορητής, θεραπευτής, κόλλα, αντιπερισπασμός;

Αυτό δεν είναι αγάπη.

Είναι ψυχικό χρέος πριν από την πρώτη ανάσα.

Το παιδί δεν σου χρωστάει.
Δεν σου χρωστάει να σε κάνει ώριμο.
Δεν σου χρωστάει να σου δώσει λόγο να ζήσεις.
Δεν σου χρωστάει να σώσει τη σχέση σου.
Δεν σου χρωστάει να γεμίσει το κενό ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που φοβούνται να κοιταχτούν.

Ένα παιδί χρειάζεται γονείς. Παρουσία. Σταθερότητα. Ασφάλεια.

Όχι δύο ανήλικους θεούς που ζητούν λατρεία.
Όχι δύο πληγωμένα παιδιά που ζητούν δικαίωση.

Κάνε πρώτα το πιο αντι-ρομαντικό, ΝΤΕΚΑΒΛΕ πράγμα.

Μεγάλωσε.

Κάνε έστω για λίγο ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΗ θεραπεία.

Μάθε να φροντίζεις τον εαυτό σου.
Μάθε να ακούς χωρίς να αμύνεσαι σαν πληγωμένο θηρίο.
Μάθε να λες «έκανα λάθος».
Μάθε να λες «φοβάμαι», «συγνώμη».
Μάθε να λες «δεν ξέρω αν σε αγαπάω ή αν σε χρειάζομαι για να μη νιώθω άδειος».
Μάθε να ξεχωρίζεις τον έρωτα από την προσκόλληση.
Μάθε να πετάς μακριά από τη μάνα σου για να την αποδεχτείς.
Μάθε να μην σε χτυπάς όπως έκανε ο πατέρας σου.
Μάθε να μπεις στη ζωή σου.

Ανέλαβε ευθύνη.

Και τότε, ίσως.

Αν υπάρχει χώρος.
Αν υπάρχει αγάπη από εσένα για εσένα.
Αν υπάρχει η πρόθεση να μεγαλώσεις μαζί με αυτό το παιδί και όχι να μεγαλώσει εκείνο εσένα.

Τότε ναι.
Κάνε παιδί.
Με το καλό να έρθει και να χαρεί όλη η πλάση!

Όχι επειδή θα σε σώσει.

Αλλά επειδή θα έχεις περίσσια αγάπη να δώσεις. Ατελείωτο θάρρος να δεσμευθείς σε ισόβια θεραπεία.

Φυσικά όλα αυτά τα γράφω γνωρίζοντας πως δεν έχω τον παραμικρό έλεγχο. Γνωρίζοντας πως ο,τι είναι να γίνει, θα γίνει.

Αυτό δεν μας απαλλάσσει από την ευθύνη. Την κάνει ιερή.

Γιατί εγώ είμαι το σημείο που μπορεί να σταματήσει να αναπαράγει ασυνείδητα αυτό που παρέλαβε.

Και τώρα το λέω και για μένα.
Γίνομαι ο γονέας που ποτέ δεν είχα.
Πρώτα για τον εαυτό μου. Μετά για την γυναίκα μου - θηλυκή μου πλευρά.
Και μετά για το παιδί μου.

Το παιδί μου είναι ο πιο αμείλικτος θεραπευτής μου, όχι επειδή έχει ευθύνη, αλλά επειδή μου δείχνει καθημερινά ό,τι δεν έχω ακόμα θεραπυτεί, με μαθηματική, χειρουργική ακρίβεια!

Την ανυπομονησία μου.
Την ανάγκη μου για έλεγχο.
Την αδυναμία μου να παραμένω παρών όταν κουράζομαι.

Και για αυτό αναλαμβάνω την πλήρη ευθύνη της θεραπείας μου.
Όχι για να γίνω τέλειος καθώς αυτό απλά δεν υφίσταται ποτέ και πουθενά.
Αλλά για να μπορώ, κάθε φορά που αποτυγχάνω, να επιστρέφω με συνείδηση.
Να ζητάω συγγνώμη.
Να μαθαίνω.
Να μη φορτώνω στο παιδί μου τα σκοτάδια που εγώ αρνήθηκα να κοιτάξω.

Παραιτούμαι από κάθε προσδοκία για χρωστούμενη αγάπη από τους γονείς μου.
Τους ευχαριστώ για ό,τι μπόρεσαν.
Αλλά παύω να περιμένω να μου δώσουν τώρα αυτό που δεν μπορούσαν να δώσουν τότε.
Παύω να γυρίζω με άδεια χέρια στην ίδια στερεμένη πηγή.

Τώρα μεγαλώνω εγώ εμένα.

Και από αυτό το σημείο, πλέον όχι από έλλειψη, στέκομαι μπροστά στο παιδί μου με αγάπη και συνείδηση.
Όχι ως σωτήρας.
Αλλά ως άνθρωπος που ξέρει πως η πατρότητα δεν είναι ρόλος.
Με επίγνωση πως ταιζω και ταιζομαι.

Είναι καθρέφτης.
Είναι το πιο αμείλικτο, δύσκολο video game της ψυχής.

Κάθε πίστα σου δείχνει άλλον φόβο.
Κάθε «boss» είναι ένα παλιό σου τραύμα με καινούρια μορφή.
Κάθε αποτυχία σου ζητάει να ξανασηκωθείς χωρίς να πετάξεις το χειριστήριο στο παιδί σου.

Και κάθε μικρή νίκη δεν είναι να «κερδίσεις» το παιδί.
Είναι να μη χάσεις εσένα.

Η ανάγκη να κάνεις παιδί είναι αντιστρόφως ανάλογη με την αυταγάπη σου.

Αλλά η αποδοχή και η ευθύνη του να έχεις παιδί γίνεται ανάλογη με την πορεία σου προς την αυταγάπη.

Είναι ένας δρόμος που τον φτιάχνεις περπατώντας. Όχι τρόπαιο ενηλικίωσης."

https://www.dioptra.gr/vivlia/psixologia-prosopiki-anaptixi/esy-tha-se-epeleges-gia-gonio-sou